دموى بعد فصد سررو و نهادن پارچه مبلول به روغن گل و سركه و گلاب بر سر اين خلخله بارد ببويانند آب سيب و آب مورد تر و گلاب و صندل و اندكى كافور بهم بزنند و به كار برند . و اين نطول سرد سازند بنفشه و نيلوفر هر يك دو مشت بابونه يك مشت همه را در آفتابه به آب بپزند و سر آفتابه پوشيده دارند چون حرارت آتش كمتر شود سر آفتابه پيش روى مريض بگشايند تا بخار او به بينى رسد و در طشت كنند و روغن گل بر آن انداخته انكباب نمايند و چادر بر سر بيمار كشند تا بخار آن بيرون نرود و باقى آب آفتابه بر سر او چكانند . و اصل در استعمال و لخلخه و نطول آن است كه در ابتداى اين علت چيزهاى رادع به كار برند مگر آنجا كه عروق خارج سر ورم كرده باشد چيزهاى ملينه محلله با آن بياميزند . و اگر هفته اول اتفاق فصد نيفتد و قوت ضعيف بود يا مانعى ديگر باشد اسهال به اين حقنه لين نمايند كشك جو دو استار بنفشه و نيلوفر هر واحد يك استار عناب پانزده عدد سپستان سى عدد بابونه پنج درم همه را در دو آثار آب بپزند تا يك آثار بماند صاف كرده پنجاه درم از آن بگيرند و يك استار شكر سرخ در آن حل كرده يك استار روغن بنفشه آميزند و نيم گرم حقنه كنند . و اگر حقنه ممكن نباشد شياف بنفشه و شكر و اندكى سقمونيا به كار برند . و اگر شياف نيز ممكن نبود ماء الفواكه از تمر هندى و عناب و آلو و سپستان و بنفشه جوشانيده خيارشنبر و شيرخشت حل كرده بدهند تا طبع نرم شود . و اگر شيرخشت نباشد عوض آن شكر كنند . و اگر هر شب سى درم تمر هندى و سى عدد آلوسياه در آب تر كرده بيست درم شكر انداخته صبح صاف كنند و بدهند صواب باشد و شب وقت خواب دو درم اسبغول و هفت درم شكر در آب انار ترش و شيرين بدهند و جذب ماده باسفل كنند بماليدن پاها و غيره كه مذكور شد . و در ابتداى مرض غذا ترك نمايند و بر آب انار ترش و شيرين به اندك جلاب يا بر سكنجبين ممزوج به آب سرد يا به گلاب اقتصار كنند . و اگر هنوز طبع قبض باشد شربتهاى ملين چون شربت بنفشه يا نيلوفر يا آب انار يا ماء القرع يا آب هندوانه به جلاب يا شربت آلو يا آب ميوه ها با شكر بدهند و بعد يك روز يا دو روز اندكى كشكاب رقيق بايد داد و اندكى سكنجبين و حفظ قوت نمايند و مسكن مريض خانه خوش هوا بايد و در تاريكى و روشنى معتدل بايد و در خواب آوردن كوشش نمايند . اگر قوت قوى باشد افيون بر صدغ و پيشانى او طلا كنند و ببويانند و آنجا كه ماده مرض صفراى محض باشد نگاه كنند اگر صفرا حدت پذيرفته باشد و عفونت قبول نكرده باشد به تسكين و تعديل آن مشغول شوند . و اگر عفونت يافته باشد با تسكين و تعديل استفراغ بايد كرد و ترتيب علاج او بدين گونه بايد ساخت كه وقت صبح شربت غوره يا شربت ريباس يا سكنجبين يا شربت ترنج يا شربت ليمون يا شربت انار بدهند . و اگر طبع نرم نبود شربت آلو و آب تمر هندى به جلاب دهند و بعد دو ساعت شربت كشكاب بدهند . و اگر صفرا سخت تيز باشد ماء القرع يا آب هندوانه دهند و شربت خشخاش و شربت بنفشه در اين علت موافق باشد و وقت نيمروز شربت از خيار ترش با شكر دهند . و آنجا كه حاجت غذا باشد مزوره كدو و مزوره اسفاناخ و مزوره ماش مقشر و يا كاهو و اندك گشنيز تر بدهند و مزوره خيار همه به روغن بادام . و اگر ترشى خواهند طفشيل از عدس مقشر به آب غوره يا از ماش مقشر بى زعفران سازند . و تدبير خواب بايد كرد و شربت خشخاش و مزوره سماق و كاهو و برگ كاهو اندرين به آب موافق باشد . و آنجا كه به حقنه حاجت آيد حقنه نرم چون روغن بنفشه اندر كشكاب يا اين حقنه به عمل آرند بگيرند بنفشه تخم خطمى كشك جو سبوس گندم هر يك يك مشت و همه را در دو آثار آب بپزند تا به نيمه آيد مقدار هفتاد درم بگيرند و پنج درم شكر سرخ و پنج درم روغن بنفشه داخل كرده به كار برند . و اين حقنه حرارت و تشنگى بنشاند كشكاب بيست درم لعاب اسبغول ده درم روغن كدو يا روغن گل ده درم بيضه مرغ دو عدد همه را با هم بزنند و به كار برند . و آنجا كه به مسهل حاجت آيد از بنفشه و تمر هندى و شيرخشت سازند . و اگر از سرفه ايذا باشد از بنفشه و نيلوفر و تخم خطمى و سپستان و خيارشنبر و شيرخشت سازند . و اگر بعد استفراغ هنوز حرارت قوى باشد قرص كافور دهند و هر وقت كه معده خالى باشد خرقه كتان به سركه و گلاب و اندكى كافور تر كرده بر جگر و سينه او نهند و روغن گل و گلاب و اندكى سركه بهم بزنند و بر سر نهند و آن را كه بيخوابى باشد و سخن بيهوشانه گويد نطولى از بنفشه و نيلوفر و گل سرخ و پوست خشخاش و كشك جو و برگ كاهو پخته بر سر ريزند . و هر شب ناف و مقعد و كف پا و بينى او به روغن مغز تخم كدو و روغن بنفشه چرب بايد كرد و شير دختران در بينى چكانند و شربت خشخاش بدهند و بابونه و شاهسفرم و كشك جو و بنفشه در آب بپزند و پاى او در آن آب بدارند و بشويند . و اگر غثيان و قى ظاهر شود باز نبايد داشت پس اگر از حد بگذرد رب سيب و رب به و رب ريباس و رب غوره و شربت انار و شربت ليمون و پست انار دانه با رب سيب بدهند و بر معده بعود و زعفران و مورد تر و آب سيب و به ضماد كنند . و اگر اسهال پديد آيد و ضعف آرد و قرص طباشير به شربت انار و شربت غوره بخورانند و پست جو به سماق و اندك بلوط نافع بود و غذا بسويق شعير و سماق و جاورس به مغز بادام بريان سازند و چون عرق كثرت كند حتى كه ضعف آرد بگيرند آب به و مورد تر و بدان روغن گل آميخته بپزند تا آب فانى شود